Recensie: Jan Wim Buisman, Onweer

Dit voorjaar verscheen Onweer. Een kleine cultuurgeschiedenis 1752-1830 van de Leidse religiehistoricus Jan Wim Buisman. In dit prachtig vormgegeven boek staat de vraag centraal hoe de omgang met onweer veranderde na de uitvinding van de bliksemafleider door Benjamin Franklin. Hoe dacht men over de relatie met God, nu wetenschap en techniek plotseling een middel boden om het risicovolle onweer het hoofd te bieden? En leidde deze nieuwe context van relatieve veiligheid tot nieuwe manieren van artistieke omgang met dit gevaarlijke maar ook zo indrukwekkende fenomeen?

Voor tijdschrift De Moderne Tijd mocht ik het boek bespreken. Mijn oordeel kun je hier vinden, op het nieuwe online recensieplatform van het tijdschrift.

Recensie: Beatrice de Graaf, Tegen de Terreur

Arthur Wellesley, de eerste Hertog van Wellington. Hij speelde een belangrijke rol bij het optuigen van het veiligheidssysteem na Napoleon en komt uitvoerig aan bod in het boek van De Graaf.

Vorig jaar verscheen van Beatrice de Graaf, hoogleraar History of International Relations & Global Governance aan de Universiteit Utrecht, het boek Tegen de terreur. Hoe Europa veilig werd na Napoleon. Hierin onderzoekt ze hoe na de ondergang van Napoleon in Europa een systeem van collectieve veiligheid werd opgetuigd. Tijdens de Napoleontische overheersing en vooral na Napoleons terugkeer in 1815 groeide het besef bij de geallieerden dat vrede en stabiliteit geen natuurgegeven waren, maar actief dienden te worden nagestreefd. Vanaf 1815 werkten de geallieerde grootmachten (Groot-Brittannië, Pruisen, Oostenrijk en Rusland) binnen de zogeheten Geallieerde Raad nauw met elkaar samen om dit ‘tweekoppige monster’ van revolutionaire terreur en napoleontische overheersing uit te bannen en zo de veiligheid op het continent te waarborgen. Het resultaat van dit streven was de eerste institutionele vorm van een collectief veiligheidssysteem.

Voor het nieuwste nummer van Tijdschrift voor Geschiedenis mocht ik Tegen de terreur bespreken. Ik besluit mijn bespreking met de opmerking dat De Graaf ‘een uitgebreid, goed gedocumenteerd en invoelend boek geschreven heeft over de geschiedenis van een wereld die bezeten was door de angst voor terreur en revolutie’. Benieuwd naar de hele recensie? Die kun je hier vinden, mits je/je organisatie een abbonement heeft op TvG.

Jaarcongres werkgroep Moderne Tijd 2019

De interdisciplinaire werkgroep De Moderne Tijd (voorheen De Negentiende Eeuw) organiseert op vrijdag 20 december 2019 het jaarcongres Rampzalig Nederland. De omgang met rampen in Nederland en Vlaanderen, 1780-1940. Een diverse groep sprekers zal haar licht laten schijnen over verschillende aspecten van de omgang met rampen in de moderne tijd. Hoe werden rampen gerepresenteerd in culturele media, zoals literatuur, gedenkboeken, kranten, schilderijen, prenten en kaarten? Hoe kwamen solidariteit en liefdadigheid tot uiting? Wanneer was er bij een rampspoedige gebeurtenis sprake van een ‘nationale ramp’? Welke invloed was er op geloof in God en goddelijke voorzienigheid?

Ikzelf zal een bijdrage verzorgen over de verbeelding van drie Oranjemonarchen (Willem I, Willem III en Wilhelmina) na rampen. Hoewel we weten dat rampen bij uitstek de momenten waren waarop vorsten populariteit konden vergaren, weten we maar weinig over de beeldvorming die rond dit soort ‘PR-momenten’ ontstond. Ik zal laten zien dat beeldvorming een essentieel domein was waarin betekenis werd gegeven aan vorst en natie, juist in een tijdperk waarin de monarchie als staatsvorm niet altijd even vanzelfsprekend was.

Voor meer informatie over aanmelding, locatie en het programma, klik hier.

Inclusieve geschiedenis op de Historicidagen

Afgelopen week vonden in Groningen de Historicidagen plaats, een tweejaarlijks evenement dat op initiatief van de KNHG wordt georganiseerd dat een platform biedt aan allen die beroepsmatig met het verleden bezig zijn. Het thema van deze editie was inclusieve geschiedenis, met vragen als: hoe inclusief zijn de thema’s waar historici zich mee bezighouden, wie schrijft welke geschiedenis, hoe inclusief zijn de bronnen die we gebruiken?

Met de onderzoeksgroep van Dealing with Disasters in the Netherlanders was ik ook aanwezig op de Historicidagen. In ons panel, ‘Rampen, solidariteit en inclusiviteit’, gingen we na op welke manieren solidariteit in Nederland tot uiting kwam na rampen, van de zestiende tot de negentiende eeuw. We vroegen ons onder meer af hoe inclusief deze solidariteit nu eigenlijk was. Het was een gevarieerd panel: zo leerde Hanneke van Asperen de toehoorders anders kijken naar een prent uit de achttiende eeuw en zongen we rampliederen onder leiding van Lotte Jensen.

In mijn bijdrage, een bewerking van een paper dat ik eerder in Durham presenteerde, zette ik vraagtekens bij het beeld dat rampen in de negentiende eeuw aanjagers waren van nationale naastenliefde en maatschappelijke betrokkenheid. Hoewel dichters na rampen en stadsbranden vaak het nationale gemeenschapsgevoel predikten, had dit discours sterke conservative implicaties en bestendigde het hiërarchische maatschappijverhoudingen, een gedachte die eerder door letterkundige Laurens Ham is verwoord. Heel inclusief was solidariteit na rampen niet, zo betoogde ik in Groningen.

Fotograaf: Paul Hulsenboom

Rampen, solidariteit en elitepaniek

Waarom streven Nederlanders na grootschalige rampen toch vooral eenheid en verzoening na? Was dit in het verleden ook zo? Welke functies hebben solidariteitsgevoelens in een context van chaos en catastrofe? Collega Adriaan Duiveman en ik werden onlangs geïnterviewd over ons onderzoek binnen het NWO-Vici-project Dealing with Disasters in the Netherlands. Lees het hele interview op Radboud Recharge, de onderzoekswebsite van de Radboud Universiteit.

Kruiend ijs te Asperen, 1809, A. Lutz, Rijksmuseum Amsterdam

Onderzoeksteam naar Durham

Van 22 tot en met 24 juli vindt in Durham (Verenigd Koninkrijk) de Early Modern Studies Conference plaats, een grootschalig, intedisciplinair congres over de periode van circa 1450-1800. Met leden van het onderzoeksteam zal ik daar het NWO-Vici-project Dealing with Disasters in the Netherlands aan een internationaal publiek presenteren. Het paper dat ik in Durham ga presenteren heet ‘The Politics of Disasters’ en zal dieper ingaan op de ideologische, vooral behoudende implicaties van het rampendiscours in de vroege negentiende eeuw.

Collega-promovendi Marieke van Egeraat, Lilian Nijhuis en Adriaan Duiveman zullen binnen datzelfde panel ook over hun onderzoek vertellen.

World Heritage Site Visitor Centre, Durham, waar het Institute of Medieval and Early Modern Studies  gehuisvest is.

De mediageschiedenis van Maurice de Hond


Maurice de Hond, 1982 (door Marcel Antonisse / Anefo – Nationaal Archief, CC BY-SA 3.0)

In verkiezingstijd ligt controverse op de loer. Dat geldt voor politici maar zeker ook voor opiniepeiler Maurice de Hond, decennialang de lievelingspeiler van Hilversum. Begin mei maakte De Hond op zijn website bekend niet langer mee te willen werken aan Peilingwijzer van de Leidse politicoloog Tom Louwerse. Dit past in een patroon: met het creëren van controverse speelde De Hond in op de medialogica rond het gebruik van opiniepeilingen. Voor geschiedenisweblog Over de Muur schreef ik een bijdrage waarin ik deze medialogica historisch duidde. Deze bijdrage is hier te lezen.